De darm in osmose met de darmmicrobiota

De darm in osmose met de darmmicrobiota

De wetenschappelijke wereld heeft de darm lang links laten liggen. En toch kunnen we er niet omheen wanneer we het over de darmmicrobiota hebben! De geheimen van een goede vertering schuilen in een evenwichtige microbiota, een ondoordringbaar darmslijmvlies en een doeltreffend immuunsysteem.

Samenspel van organen

De spijsvertering doet een beroep op meerdere microbiomen die elk hun functie hebben, maar afhankelijk zijn van elkaar:

  • De mond: vermaalt het voedsel, voorvertering door mucine en andere enzymen in het speeksel (amylase en lipase).
  • De maag: het gemalen voedsel wordt vermengd door het spierweefsel van dit samentrekkend orgaan.
  • De dunne darm: opsplitsing van de grote moleculen in het voedsel in nutriënten of voedingsstoffen (suikers, aminozuren, vitaminen, vetzuren, mineralen).
  • Het slijmvlies van de dunne darm: opname van de nutriënten (komen terecht in de bloedsomloop) en barrièrefunctie.
  • De dikke darm of het colon: afbraak van de voedselresten die tijdens de vertering niet gebruikt werden, onder meer de plantenvezels; omzetting van deze elementen in nuttige stoffen (vitaminen, vetzuren of glucose); heropname van water.

Gespecialiseerde cellen in de organen

• In de dunne darm: vertering en bescherming

Het slijmvlies van de dunne darm heeft een totale oppervlakte van zo'n 400 m² en is bekleed met cellen, enterocyten genoemd. Deze cellen zijn gekenmerkt door hun villi, vergelijkbaar met franjes. Op hun beurt zijn deze bedekt met microvilli, heel kleine vlokkige aanhangsels. Deze cellen leven tussen 2 en 6 dagen, en worden heel snel vernieuwd. Het geheel vormt een 'borstelzoom' die de nutriënten snel kan opnemen. Hoe beter de toestand van het slijmvlies, hoe beter de opname van voedingsstoffen.

Een ondoordringbare sluiting gevormd door eiwitten klit de enterocyten aan elkaar. Door deze hechting kunnen de schadelijke stoffen niet in de bloedsomloop terechtkomen. Dit kunnen zowel pathogene kiemen (bacteriën en virussen) als allergenen en toxische stoffen zijn. Een defect in de darmbarrière, eveneens beschermd door het immuunsysteem van de darm (GALT) en de microbiota, heeft dus een duidelijke weerslag op de gezondheid in het algemeen.

Enterocyten en immuuncellen gedijen goed dankzij een aminozuur, glutamine. De behoeften van de cellen kunnen in bepaalde omstandigheden verhoogd zijn: stress, ontsteking, infectie, verkeerde voeding, enz.

• In de dikke darm: heropname van water en productie van voedingsstoffen

De cellen van de dikke darm of het colon (colonocyten) hebben ook een borstelstructuur, die gespecialiseerd is in de opname van water en elektrolyten.

De bacteriële flora (microbiota) van de dikke darm bevat de grootste concentratie van micro-organismen. Sommige bacteriën (lactobacillen en bifidobacteriën) worden ingezet voor de fermentatie of gisting van de complexe koolhydraten en de restvezels. Andere zorgen voor de rotting van de eiwitten. Een verstoord evenwicht tussen deze twee flora's is de oorzaak van opgezette buik en irritatie. De fermentatieflora beperkt bovendien de ontwikkeling van bacteriën die instaan voor de rottingsflora.

Het zenuwstelsel van de darm: ons tweede brein?

Het zenuwstelsel van de darm mag zonder overdrijven ons tweede brein genoemd worden. Het bevat 200 miljoen zenuwcellen, gliacellen en dezelfde neurotransmitters als in onze hersenen, en nog een massa connecties.

De darmneuronen circuleren in de darm en staan in voor de darmmotoriek. 80% is afferent omdat zij de informatie van de darm via de nervus vagus naar de hersenen overbrengen. De microbiota speelt ook een doorslaggevende rol in een vlotte en kwalitatieve uitwisseling tussen darm en hersenen.

Dit zenuwstelsel kan dus vanuit verschillende bronnen verstoord geraken:

  • Vanuit de hersenen: emoties en chronische stress leiden tot de vrijstelling van specifieke hormonen en neuromediatoren. Zij wijzigen in hoge mate de samenstelling van de microbiota en verminderen tegelijk de gevoeligheid van de neuronen in de spijsvertering.
  • Vanuit de microbiota: een wijziging in de samenstelling kan de overdracht van de boodschappen wijzigen, onderbreken of doen afwijken.
  • Vanuit het immuunsysteem: het immuunsysteem kan misleid worden door een verstoord evenwicht in de microbiota of door het binnendringen van ongewenste moleculen in de bloedsomloop. Het immuunsysteem kan dan overdreven reageren en verkeerde informatie aan de darmneuronen doorgeven. Precies zoals fake news voor de buzz zorgt! De machine slaat letterlijk op hol. Een acute ontsteking die gewoonlijk tijdelijk is, wordt chronisch, er treden intolerantie- en allergiereacties op, er ontstaat pijn of vermoeidheid zonder bekende oorzaak.


Régis Grosdidier, dokter in de geneeskunde.