Suiker

Suiker

Tussen de traditionele ochtendkoffie of thee, de nagenoeg dagelijkse snoeptussendoortjes, de industrieel bereide maaltijden, is suiker alomtegenwoordig in onze voeding. Met de onweerstaanbare drang om er steeds weer naar te grijpen… Deze 'sugarmania' wordt overigens door de voedingsmiddelenindustrie gretig gevoed, meestal buiten ons weten om.

Welnu, wetenschappelijke gegevens tonen de schadelijke gevolgen van overdreven suikerconsumptie voor de gezondheid aan. Overgewicht, metabole stoornissen, met een ware explosie van het aantal diabetespatiënten, ontstekingsziekten, cardiovasculaire aandoeningen, tandcariës.

Een probleem voor de volksgezondheid dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) ertoe heeft aangezet om in een advies van maart 2015 aan te bevelen om de consumptie van vrije suikers in de voeding te beperken tot minder dan 10% van de dagelijkse energiehoeveelheid (hetzij 50 g suiker of 8 klontjes).

Er bestaan verschillende soorten suikers!

Wat ons in deze bijdrage interesseert, zijn de enkelvoudige suikers, die snel door het lichaam worden opgenomen (tafelsuiker, bruine suiker, fructose, maisstroop, vruchtensap…), en niet de complexe suikers, die traag worden opgenomen uit graanproducten, peulvruchten, aardappelen, bananen…

Benaming

Zoetend vermogen

Hoofdcomponenten

Oorsprong - Waar vinden we ze terug?

Sacharose

100

Fructose + glucose

Suiker uit suikerriet of suikerbiet. Tafelsuiker, snoep, desserts...

Lactose

30

Glucose + galactose

Melk en zuivelproducten

Maltose

43

Glucose + glucose

Snoep, confituur, bier, ketchup, zoete bataten

Glucose

70

Glucose

Brood, koekjes, sauzen, energiedrankjes

Glucosestroop

27 tot 55

Glucosemengsel

Gebak, snoep, ijs, ketchup

Fructose

110 - 120

Fructose

Dranken, ijs, koekjes, confituur, industrieel gebak

Fructosestroop

90 ou 100

Fructose

Veel gebruikt in de VS. Steeds meer gebruikt in Europa

Invertsuiker (mengsel van glucosestroop en fructosestroop in gelijke hoeveelheden)

100 - 110

Glucose en fructose

Snoep, gebak, kruidenkoek, koekjes

Iso-glucose (mengsel van glucosestroop met een hoeveelheid fructose) of glucose-fructosestroop

Ongeveer hetzelfde als sacharose

Glucose en fructose

Industrieel gebak, vulling met fruitsmaak, frisdrank (vooral in de VS)

Als suiker verstoppertje speelt

In de jaren zestig van de vorige eeuw wordt sacharose het meest (60 tot 80%) in poeder of in klontjes verbruikt, toegevoegd aan de voeding. "Zelf of huisbereid" is de regel. Suiker komt alleen aan bod bij traditionele feesten (Driekoningen, Lichtmis, Vastenavond, Pasen, Kerstmis, Nieuwjaar). Met de evolutie van de samenleving breidt de consumptie van suiker zich uit via de suikerrestaurants, vermaarde banketbakkers…

Industrieel bereide voedingsmiddelen en gerechten worden bijna de algemene regel, vanaf het ontbijt tot de andere maaltijden en vieruurtjes van klein en groot. En daar gaat het verkeerd: suiker verschuilt zich bijna overal, uiteraard in producten met een zoete smaak, maar ook in andere, die niet zoet smaken (soep, brood, witbrood met zachte korst, augurken, aperitiefkoekjes, ketchup, tomatensaus, bereide vleeswaren, sauzen, slasauzen, balsamicoazijn, bouillonblokjes, beschuiten, kant-en-klaargerechten, tot en met diepvriesmaaltijden).

In die mate dat de huidige suikerconsumptie bijna volledig (80%) uit verwerkte producten komt, meestal in de vorm van glucose, fructose en glucose-fructosestroop.

 

De jacht op suiker: ontcijfer de etiketten!

Suiker heeft tientallen namen.
Kijk eerst naar uitgangen op –ose, inbegrepen de stropen (zie tabel hierboven).

Ziehier nog enkele andere namen die op suiker wijzen: stroop (van sorghum - doerra, kafferkoren, gierst – of ahorn – esdoorn – of carobe – johannesbrood – of mais of dadel of zetmeel of agave), suikerrietsap, kristallen van suikerrietsap, suiker (van druiven of dadels of kokosbloem), moutextract, diastatische mout, diastase, gewijzigd zetmeel, melasse, dextrine, maltodextrine, sap van (vruchten of druiven of appelen), moscovade.

En uiteraard: honing en karamel.

Van genot... naar afhankelijkheid

Om de smaak te versterken, te conserveren, te versoepelen, om te korsten, te kleuren, de textuur te verbeteren, te fermenteren… de industriëlen oordelen dat deze toevoeging van suiker onmisbaar is. En als het nu eens was om ons er nog meer van te doen smullen of naar terug te doen grijpen! Het is immers aangetoond dat, naarmate wij meer suiker verbruiken, de receptoren voor dopamine waarop suiker inwerkt, en die ons het gevoel van genot bezorgen, minder reactief zijn. Zij brengen ons er dus toe de hoeveelheid te verhogen. Deze werking komt bovenop het gegeven dat suiker onze glykemie of bloedsuikergehalte in de war brengt, wat het bekende 'hypo-effect' uitlokt. De glykemie daalt plots, wat gepaard gaat met een onbehaaglijk gevoel en een onweerstaanbare drang naar suiker. Een vicieuze cirkel dus!

Overmatige consumptie die ons lichaam niet aankan!

Glucose - en niet suiker - wordt beschouwd als de voornaamste energiebron voor onze cellen. Welnu, onder invloed van de verteringsenzymen geven de koolhydraten aanleiding tot het ontstaan van glucose, fructose en galactose. Beide laatste kunnen ook glucose opleveren. De glucose wordt ter beschikking gesteld van de cellen door insuline, het hormoon dat door de pancreas wordt vrijgesteld. Insuline transporteert de glucose van het bloed naar de cellen van spieren, lever en vetweefsel, waar de glucose gebruikt wordt. Een overmaat aan glucose ontregelt echter het metabolisme.

Wanneer de cellen voortdurend aan hoge insulinespiegels worden blootgesteld door een hoge toevoer van glucose, reageren ze door het aantal insulinereceptoren op hun membranen te verminderen: men heeft het dan over 'insulineresistentie'. De pancreas moet dan alsmaar meer insuline produceren opdat de glucose gebruikt zou worden… Mettertijd ontstaat diabetes type 2, met schadelijke hoge glucosespiegels in het bloed.

Het geval fructose

Het metabolisme van fructose is erg verschillend van dat van glucose. Fructose wordt in de lever opgenomen en omgezet in urinezuur, en produceert enzymen die de aanmaak van triglyceriden in het bloed bevorderen (risicofactor van atherosclerose), de vetopstapeling in de lever vermeerderen (gevaar van leversteatose of leververvetting) en de opslag van vet, onder meer ter hoogte van de buik, in de hand werken. Chronische consumptie van fructose leidt tot hypertensie, tot een snellere insulineresistentie dan met glucose, tot overgewicht of zelfs obesitas, tot het metabool syndroom, tot diabetes en tot de stimulatie van het beloningscircuit en de zin om meer te eten.

En vruchten dan?

Zij bevatten ook fructose, net als groenten en toch wordt hun consumptie aanbevolen!

Inderdaad, als men fruit en groenten eet, wordt de opname van fructose ter hoogte van de darm duidelijk vertraagd door de vezels. Zij bevatten bovendien antioxidantia en natuurlijke plantaardige voedingsstoffen of fytonutriënten die een gunstige werking hebben. Hun maximaal fructosegehalte bedraagt gemiddeld 10 g voor fruit, 4 g voor groenten. Het is bijgevolg niet mogelijk om met fruit en groenten het verwerkingsvermogen van de lever voor fructose te overschrijden.

Het gevaar zit hem wezenlijk in de aanvoer van toegevoegde fructose via de voeding, namelijk in niet-natuurlijke vorm. Bijgevolg vermijdt men best frisdrank, ijsthee, tonicwater, snoep, jam, koekjes, bereide gerechten, maar ook vruchtensap en vruchtenmoes, die helemaal niets meer gemeen hebben met fruit en waarbij de fructose heel snel verteerd wordt.

Opgelet: agavestroop en kokossuiker bestaan hoofdzakelijk uit fructose.

 

Suiker en gezondheid

Talrijke studies wijzen op de kwalijke gevolgen van overmaat aan suiker voor ons lichaam. Ziehier de belangrijkste op een rijtje.

HERSENEN

  • Ontsteking van de hippocampus, het gebied van het geheugen => cognitieve weerslag met geheugenstoornissen.
  • Verhoogde dopamine- en serotoninesecretie, gevolgd door plotse daling => nieuwe behoefte = werkt als een drug en veroorzaakt symptomen van depressie.
  • Diabetes type 3 ? = verhoogd risico op ziekte van Alzheimer.

Overmatig fructoseverbruik = slechte communicatie tussen de neuronen, mogelijke oorzaak van depressie of angst.


TANDEN

  • Suiker voedt de bacteriën die cariës veroorzaken = vermenigvuldiging en vorming van zuren die de tanden aantasten. Sacharose is erg cariogeen, maar ook alle frisdranken met aanzienlijke zuurgraad.




HART EN BLOEDVATEN

  • Hoge bloeddruk of hypertensie (door verhoging van het cholesterolgehalte en de triglyceridenspiegel). Fructose heeft het grootste effect: de consumptie van 74 g fructose per dag (of 4 blikjes frisdrank) => verhoging van het risico op hypertensie met 28 tot 87%.


NIEREN

  • Hoog bloedsuikergehalte => kleine bloedvaten van de nieren raken op den duur beschadigd => nierfalen na bepaalde tijd.



FOIE DARMEN EN LEVER

  • Verandering van de darmflora: overheersende fermentatieflora => verstoord evenwicht dat de ontwikkeling bevordert van candidiasis en hyperpermeabiliteit, met de gevolgen ervan, en vermindering van de natuurlijke afweer.

Zoetstoffen wijzigen ook de darmflora en veroorzaken zo een gewichtstoename

  • Effect van gesuikerde dranken op de lever : meer dan één per dag => niet-alcoholische leversteatose of leververvetting


GEWICHT / METABOLISME

  • Overmaat aan suiker => verhoogde insulinesecretie door de pancreas => opslag van glucose in de cellen en onder meer in de vetcellen (adipocyten). Mettertijd ontstaat insulineresistentie => diabetes type 2.
  • Overmaat aan suikers en vetten (dit is zo bij veel industriële voedingsmiddelen) => overgewicht of zelfs obesitas => metabool syndroom (abdominaal vet + hoge triglyceridenspiegel + hypertensie + hoge glykemie) => diabetes type 2.
  • Abdominaal vet stelt inflammatoire componenten vrij, die in de lever terechtkomen. Abdominaal vet kan zo een ontstekingsreactie uitlokken.
  • Regelmatige consumptie van koolzuurhoudende dranken gaat gepaard met een hoger risico op ontwikkeling van diabetes type 2.
  • Fructose veroorzaakt een hongergevoel en trek in eten (glucose niet).

Zoetstoffen brengen via de microbiota het metabolisme in de war. Voortdurende consumptie van zoetstoffen => ontwikkeling van glucose-intolerantie met hoog risico op metabool syndroom en diabetes type 2.


VEROUDERING VAN HET LICHAAM / ZUUR-BASE-EVENWICHT

  • Met de veroudering produceert ons lichaam van nature moeilijk afbreekbare componenten, glycotoxines, resultaat van de binding van suikers of vetten met bepaalde eiwitten.

    Tegenwoordig vermeerdert deze reactie evenredig met de consumptie van gesuikerde, op hoge temperatuur gebakken voedingsmiddelen (koekjes) en ook met het metabool syndroom, obesitas en diabetes type 2 (meer suiker, meer eiwitten gebonden aan suikers).

    De opstapeling van glycotoxines veroorzaakt een cellulaire reactie met een ontstekingsrespons die weefselletsels kan veroorzaken (huid, kraakbeen…): de veroudering verloopt sneller.
  • Suiker is een zuurvormend voedingsmiddel. Indien in overmaat verbruikt, veroorzaakt het een zuur gedemineraliseerd terrein.

    Om de overproductie aan zuren te neutraliseren, put het lichaam uit de minerale alkalische reserve (magnesium, kalium, calcium) en de zuren veroorzaken chronische ontstekingen. (Link met zuur terrein)

Wist u dat ?

Een journaliste van ELLE, gespecialiseerd in gezondheid en welzijn, heeft gedurende een jaar een suikervrije voeding getest.
Getuigenissen, enquêtes en praktisch advies. Een goudmijn aan informatie. Leest zeer vlot.


Zéro sucre

Danièle Gerkens
Editions Les Arènes • april 2015

Om verborgen suikers in 1500 voedingsmiddelen op te sporen.
Een onmisbaar boek.


Le compteur de glucides

Magali Walkowicz
Editions Thierry Souccar • avril 2015