De darmmicrobiota

De darmmicrobiota

De darmflora kreeg lang louter een vezelfermenterende rol toebedeeld. Vandaag spreekt men microbiota en die blijft ons verrassen!
De darmflora leeft in onze darmen, waar ze voedsel vindt. Ze weegt tussen één en vijf kilo, herbergt 60 tot 70% van onze immuuncellen en communiceert dankzij meer dan 100 miljoen neuronen waardoor ze ons tweede stel hersenen vormt! Dit nieuwe, recent ontdekte orgaan bestaat niet uit mensencellen, maar uit bacteriën waarvan het geheel de microbiota vertegenwoordigt, de huidige benaming voor de darmflora! Deze microbiota is uniek voor elk van ons en een ware handtekening van de geboorte tot de volwassen leeftijd. Ze is essentieel voor ons welzijn en onze gezondheid.

Laten we samen deze darmmicrobiota ontdekken om beter het belang, maar ook de kwetsbaarheid ervan te begrijpen, en leren om er zorg voor te dragen via levensstijlmaatregelen en de voeding.

Op ontdekking naar onze darmmicrobiota

De darmmicrobiota zou naar schatting 100.000 miljard bacteriën bevatten, tien keer meer dan het aantal cellen in ons lichaam. Ze bestaat uit een grote verscheidenheid aan bacteriën (800 tot 1000 verschillende bekende soorten) die over het hele verloop van het maagdarmkanaal verspreid zijn, met een maximale concentratie ter hoogte van de dikke darm (het colon).

Alles begint bij de geboorte…

Tijdens de bevalling komt de geboorteflora tot stand: via de natuurlijke weg is zij vooral afkomstig van de moeder, via een keizersnede wordt zij beïnvloed door de omgevingslucht. De 'kolonisatie' zet zich vervolgens voort onder invloed van de melkvoeding (borstvoeding of flesvoeding), de ademhaling, de familiale omgeving.

Met de diversificatie van de voeding neemt de samenstelling van de flora toe, zowel op het vlak van verscheidenheid als in rijkdom, om zich rond de leeftijd van 3 jaar te stabiliseren.

Verdere wijzigingen vinden plaats tijdens hormonale veranderingen (puberteit, zwangerschap, menopauze). Met de leeftijd lijkt de samenstelling minder verscheiden te worden.

Elke microbiota is uniek, te vergelijken met een vingerafdruk!

Bij alle mensen onderscheidt men de aanwezigheid van drie grote bacteriegroepen. Toch is bijna 80% van de overheersende soorten van de microbiota eigen aan elk individu. Zo is elk levend wezen uniek wat betreft zijn microbiota.

Daarnaast benadrukken we de grote stabiliteit van de overheersende bacteriepopulaties bij een gezonde volwassene.

Functies van de darmmicrobiota

Ze zijn heel belangrijk voor ons welzijn en onze gezondheid:

  • Afbraak van voedingsbestanddelen (vezels, aminozuren…), waarvan sommige door de microbiota in de dikke darm worden gefermenteerd, gassen produceren, en vooral vetzuren die voedingsstoffen zijn voor de darmcellen en die de gaafheid van het darmslijmvlies waarborgen.
  • Synthese van vitaminen B, van vitamine K.
  • Bescherming tegen kolonisatie van het maagdarmkanaal door pathogene microben: het barrière-effect. De microbiota kan ook toxines afbreken.
  • Ontwikkeling en rijping van het immuunsysteem. Het immuunsysteem van de darm herbergt 60 tot 70% van onze immuuncellen. De microbiota is essentieel voor het tot stand komen en de werking van de darmimmuniteit, maar ook voor de algemene immuniteit.
  • Darmfysiologie en metabolisme. Zonder microbiota komt de fysiologie van het maagdarmkanaal niet tot volle ontwikkeling. Onlangs werd aangetoond dat de microbiota tussenbeide komt in de opname van koolhydraten en lipiden, in de opslag van vetten, in de regeling van de eetlust…
  • Productie van substanties die op de hersenen inwerken: de microbiota produceert dezelfde neuromediatoren als de hersenen. Ze is betrokken bij de dialoog tussen hersenen en darm.

Opgelet gevoelig!

DysbioseVandaag verstoren talrijke factoren het evenwicht van de darmmicrobiota: men spreekt van dysbiose.

Deze breuk in het evenwicht verstoort de functies van de microbiota en kan leiden tot het 'lekkende darmsyndroom' of een poreuze, permeabele, doordringbare darm.

DarmcellenHet 'cement' dat instaat voor de afdichting tussen de darmcellen is dan deels vernietigd en de darm laat substanties (of kiemen, bacteriebestanddelen) doordringen die in de bloedsomloop terechtkomen en tot een chronische ontstekingstoestand van de darm en/of het lichaam leiden, kortom een bron van problemen.

 

Toch wordt deze link met de darm al te vaak niet gemaakt, en vooral niet met de microbiotia die 'het slecht stelt'.

En als het nu eens van mijn darm zou komen?

Mijn vastgesteld verstoord evenwicht

Om welke redenen?

Ik ben voortdurend moe

De microbiota maakt de opname van vitaminen en mineralen mogelijk, vooral magnesium, ijzer en calcium. Opgelet dus voor eventuele tekorten.

Ik ondervind darmhinder (opgezette buik, winderigheid…)

Er zijn twee hoofdflora's: fermentatie (afbraak van suikers) en putrefactie of verrotting (afbraak van eiwitten). Als de ene of de andere overheerst, is er een abnormale productie van gassen…

Mijn transit is abnormaal versneld of, omgekeerd, sterk vertraagd

In de meeste gevallen wordt de flora ofwel gekoloniseerd door een pathogene kiem ofwel is ze minder verscheiden.

Ik heb vreetbuien of ik heb geen honger

De microbiota speelt een rol in de regeling van de eetlust.

Ik heb een allergisch terrein

De flora komt in direct contact met 70% van onze immuuncellen en draagt bij tot regeling van allergie.

Ik ben voortdurend ziek

De microbiota stimuleert de algemene immuniteit.

Ik heb geheugen- en concentratiestoornissen

Een evenwichtige flora produceert substanties die de overleving van de zenuwcellen bevorderen in de hersengebieden betrokken bij het memoriseren.

Ik ben gestrest, angstig

Een microbiota die 'het goed stelt', remt de vijstelling van stressboodschappers en versterkt de werking van de neuromediatoren die de rust bevorderen (GABA; serotonine).

Ik heb overgewicht, te veel cholesterol, diabetes…

De flora komt tussenbeide in het metabolisme van suikers en vetten.

Hoe het evenwicht van de microbiota herstellen?

1. Zorg in de eerste plaats voor een gezonde levensstijl

  • Doe meer matige lichaamsoefeningen, intensieve fysieke inspanningen verstoren de darmflora;
  • Schep een luchtje, kom tot rust…
  • Neem de tijd om eten te kauwen en te verteren;
  • Vermijd alle excessen (suiker = fermentatie+++, eiwitten = verrotting+++, transvetzuren of zoetstoffen = verstoringen++++ van de darmflora).

2. Voorzie uw darmflora van 'goede' melkzuurfermenten

Melkzuurfermenten, ook probiotica genoemd, worden door de WGO omschreven als "Levende micro-organismen, die wanneer in voldoende hoeveelheden toegediend, een gunstig effect hebben op de gastheer". Ze trekken door het maagdarmkanaal en hebben een gunstige invloed op de microbiota en op het darmslijmvlies. De verschillende stammen hebben niet alle dezelfde eigenschappen. Sommige helpen het evenwicht van de darmflora herstellen, andere verbeteren de transit of bevorderen de opname van mineralen en vitaminen, nog andere versterken het immuunsysteem.

Hun effecten hangen dus af van de bacteriestam, maar ook van de dosis die, om actief te zijn, minstens één miljard bacteriën moet bevatten.

Melkzuurbacteriën (ze zetten de 'samengestelde suikers' om in melkzuur, vandaar hun naam) behoren tot de voornaamste probiotica. Lactobacillen en bifidobacteriën worden het meest gebruikt.

Hoe een goede darmflora in stand houden? De sleutelrol van de voeding

Onze eetgewoonten hebben vanaf de eerste levensjaren een belangrijke invloed op de samenstelling van de darmmicrobiota. Zo is de samenstelling van de microbiota bij baby's die borstvoeding krijgen rijker aan melkzuurbacteriën en bifidobacteriën dan die van baby's die flesvoeding krijgen. De microbiota verandert ook naargelang men omnivoor of vegetarisch eet.

Een goede flora is zowel gekenmerkt door de verscheidenheid als door de rijkdom aan bacteriën.

Sommige voedingsmiddelen helpen de microbiota in evenwicht houden:

1. Fruit en groenten, bronnen van voedingsvezels, die een beroep gaan doen op bacteriën - meer bepaald bifidobacteriën - voor hun vertering. Eet ze rauw en kauw ze goed, of zacht gestoomd.

Geef de voorkeur aan fruit en groenten met een prebiotisch effect, die met andere woorden als voeding dienen voor de bacteriën van de microbiota, waardoor ze zich kunnen vermenigvuldigen: artisjok, asperge, banaan, ui, vijg, aardpeer, wit van prei, look…

2. Voedingsmiddelen rijk aan melkzuurfermenten die van nature aanwezig zijn in rauwe zuurkool, yoghurt, gefermenteerde melksoorten (karnemelk, kefir), gefermenteerde kazen…

Melkzuurfermentatie of lactofermentatie

Deze sinds lang bestaande bewaringsmethode maakt het mogelijk om zelfs in het putje van de winter producten te verbruiken die rijk zijn aan vitaminen en mineralen. Hoe?

Melkzuurfermentatie is een omzetting van suikers door enzymen geproduceerd door melkzuurbacteriën. Zo ontstaat melkzuur (vandaar de naam, die dus niet van melk komt!). De voedingskwaliteiten van het voedingsmiddel blijven goed bewaard: zo verhoogt het gehalte aan vitaminen C, B12 en PP van zuurkool aanzienlijk tijdens de fermentatie.

Door melkzuurfermentatie verkrijgt men:

  • Vanuit granen: brood (met zuurdesem)
  • Vanuit melk: yoghurt, karnemelk, kefir, sommige kazen (brie, camembert, cantal…)
  • Vanuit vlees: droge worst, ham
  • Vanuit groenten/peulvruchten: zuurkool, lactogefermenteerde groenten (rode biet, wortel, soja…)

Wist u dat ?

Quand l'intestin dit NONQuand l'intestin dit non
Docteur Jacques Medart
Editions Thierry Souccar
April 2008

Mes petites recettes magiques aux probiotiques et prébiotiques
Mes petites recettes magiques aux probiotiques et prébiotiques

Mes petites recettes magiques aux probiotiques et prébiotiques
Danièle Festy
Editions Leduc
November 2010